Naslovna

NVO UDRUŽENJE PENZIONERA CRNE GORE - ZA DOSTOJANSTVEN ŽIVOT ČOVJEKA

Specijalizovana NVO za analizu crnogorskog penzijskog sistema i standarda penzionera

 

OVO JE NOVA BLOG PLATFORMA NAŠEG UDRUŽENJA ZA ANALIZU CRNOGORSKOG PENZIJSKOG SISTEMA

NAŠ DOPRINOS REVIDIRANJU PROGRAMU PRISTUPANJA CRNE GORE EVROPSKOJ UNIJI

 

MINISTARSTVO EVROPSKIH POSLOVA
Podgorica

Gosp. Granica K. Petrić

 

Predmet:

Dostavljanje predloga povodom „Javnog poziva za konsultovanje zainteresovane javnosti u vezi pripreme revidiranog Programa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji  (PPCG) 2025–2026.g. – predlozi Udruženja penzionera Crne Gore – za dostojanstven život Čovjeka

 Poštovana,

Postupajući po Javnom pozivu Ministarstva evropskih poslova za konsultovanje zainteresovane javnosti povodom pripreme revidiranog Programa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji (PPCG) 2025–2026, „Udruženje penzionera Crne Gore – za život dostojan Čovjeka“, kao reprezentativna organizacija koja okuplja penzionere na teritoriji cijele države, dostavlja svoje predloge za unapređenje sadržaja PPCG, sa posebnim fokusom na položaj starijih lica.

Polazeći od činjenice da je populacija starijih lica najbrojnija grupacija građana, istovremeno najugroženija kada je riječ o riziku od siromaštva, te neadekvatnom pristupu zdravstvenim i socijalnim uslugama i digitalnoj inkluziji, smatramo da je od posebnog značaja da se u revidirani PPCG eksplicitno uvrste ciljevi i mjere usmjerene na poboljšanje položaja starijih osoba, u skladu sa standardima i praksama Evropske unije.

U tom smislu, dostavljamo sljedeće predloge, strukturirane po pojedinim pregovaračkim poglavljima.

1)     Poglavlje 19 – Socijalna politika i zapošljavanje

1.1. Adekvatnost penzija i smanjenje siromaštva starijih lica

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 19, u dijelu koji se odnosi na socijalnu uključenost i borbu protiv siromaštva, u revidirani PPCG uvrste sljedeći ciljevi i mjere:

1.       Planiranje izrade posebnog strateškog dokumenta (plana upravljanja, strategije ili akcionog plana) za unapređenje adekvatnosti penzijskog sistema sa fokusom na penzionere sa najnižim primanjima.

2.       Izrada posebnog zakona o obaveznom penzionom osiguranju kapitalizacijom individualne štednje (isto je kao izvor finansiranja predviđeno u postojećem Zakonu o Fondu PIO, član 1), ali nije provedeno u praksi).

3.       Radikalne izmjene i dopune Zakona o penzionom i invalidskom osiguranju CG (postojeća rješenja su zastarjela, nužan je novi model obračuna i usklađivanja penzija koji se u uporednoj praksi pokazao kao svrsishodan).

4.       Zbog sve dužeg prosječnog životnog vijeka građana predlažemo uvođenje posebnog cilja posvećenog adekvatnosti penzija i smanjenju siromaštva starijih lica, uz korišćenje standardnih EU indikatora (npr. stopa rizika od siromaštva starijih, odnos prosječne i minimalne penzije prema medijalnoj zaradi, i sl.).

5.       Predviđanje mjere (standarda kvaliteta života) koje bi podrazumijevale razmatranje modela vezivanja najniže penzije za jasno definisani referentni pokazatelj (npr. procenat medijalne zarade ili nacionalne linije siromaštva).

6.       Usklađivanje ključnih zakona iz oblasti penzijskog i socijalnog staranja tako da starija lica budu eksplicitno prepoznata kao prioritetna grupa u politikama socijalne inkluzije.

7.       Predlažemo radikalne izmjene i dopuna Zakona o socijalnom savjetu CG u kome nisu zastupljene sve stejholderske grupe kao što je to slučaj u uporednoj međunarodnoj praksi (penzioneri i drugi), koji za sada, umjesto da filtrira odluke od posebne važnosti prema Vladi,  služi više za fingiranje odluka što je u praksi dovelo do urušavanja penzionog o zdravstvenog sistema CG:

1.2. Razvoj sistema dugotrajne njege i usluga u zajednici za starije osobe

Predlažemo da se u okviru istog poglavlja predvide i mjere koje se odnose na razvoj sistema dugotrajne njege, kao što su:

1.       Izrada i usvajanje zakonskog ili podzakonskog okvira koji uređuje oblast dugotrajne njege, uključujući kućnu njegu, usluge pomoći u kući, dnevne centre, gerontodomaćice i druge usluge u zajednici.

2.       Uvođenje indikatora koji prate obuhvat starijih lica ovim uslugama (npr. procenat starijih koji koriste neku uslugu dugotrajne njege).

3.       Planiranje razvoja, obuke i jačanja kadrovskih kapaciteta za pružanje dugotrajne njege (obuke za gerontodomaćice, stručne radnike i dr.).

4.       Podsticanje modela integrisanih zdravstveno-socijalnih usluga u zajednici, u saradnji sa lokalnim samoupravama i organizacijama civilnog društva, uključujući udruženja penzionera.

2)     Poglavlje 28 – Zaštita potrošača i zdravlja

2.1. Pristupačnost zdravstvene zaštite za starija lica

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 28 u revidirani PPCG uvrste:

1.       Mjere za unapređenje pristupačnosti primarne zdravstvene zaštite za starija lica (bolja geografska dostupnost, smanjenje lista čekanja za usluge i dijagnostiku koja je posebno važna za stariju populaciju).

2.       Razvoj i širenje preventivnih programa usmjerenih na starije osobe (skrininzi, programi za kardiovaskularne i hronične bolesti, vakcinacija i sl.), uz jasno definisane ciljeve obuhvata.

3.       Posebno isticanje potrebe da se prilikom usklađivanja sa EU standardima u oblasti zdravstva vodi računa o specifičnim potrebama starijih lica, uključujući pristupačnost informacija, objekata i usluga.

2.2. Informisanje i zaštita starijih kao potrošača

Predlažemo:

1.       Uvrštavanje mjera koje podrazumijevaju bolje informisanje starijih potrošača o njihovim pravima, posebno u oblasti finansijskih usluga, komunalnih usluga i digitalnih usluga.

2.       Jačanje mehanizama za zaštitu starijih potrošača od nepoštene poslovne prakse i potencijalnih zloupotreba.

3)     Poglavlje 10 – Informatičko društvo i mediji

3.1. Digitalna inkluzija starijih osoba i prilagođavanje e-usluga

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 10 u revidirani PPCG unesu sljedeće mjere:

1.       Obaveza da ključne digitalne javne usluge (eUprava, eZdravlje, ePorezi i dr.) budu prilagođene starijim korisnicima, kroz:

·     jednostavnije i preglednije korisničke interfejse,

·     mogućnost povećanja fonta i poboljšanja čitljivosti,

·     smanjenje broja koraka u najčešćim procedurama.

2.       Predviđanje alternativnih kanala pristupa uslugama za starija lica (šalteri sa obukom osoblja za rad sa starijim korisnicima, posebne info-linije/call-centri, pomoć pri popunjavanju elektronskih obrazaca).

3.       Uvođenje posebnog programa digitalne pismenosti za lica starija od 50 godina, koji bi se realizovao u saradnji sa lokalnim samoupravama, centrima za obrazovanje odraslih i organizacijama civilnog društva, uključujući udruženja penzionera.

4.       Mogućnost da Udruženje penzionera Crne Gore bude prepoznato kao partner u izradi i realizaciji ovih programa, imajući u vidu direktan pristup ciljnoj grupi.

4)     Poglavlje Statistika - 18

Predlažemo da posebnu pažnju obratite na ovo poglavlje:

1. Predlažemo da Monstat izradi i usvoji novu metodologiju, naučno utemeljenu, što se primarno odnosi na utvrđivanje prosječne zarade, broja zaposlenih, stope rasta cijena, obračuna i visine stope rasta i strukture BDP CG i drugo.

2. Monstat, kada su u pitanju podaci, odnosno saopštenja o radnoj snazi, zaradama, indeksu potrošačkih cijena u kontinuitetu koristi zastarjelu i metodološki i naučno apsolutno pogrešnu metodologiju. Pri tome se, i dalje koriste podaci koji se prikupljaju, ako se uopšte prikupljaju, na bazi pogrešno odabranog uzorka preduzeća, koji se ne može smatrati kvalifikovanim. Ujedno, iako je Monstat svojim godišnjim planom rada za 2024. i 2025. godinu predvidio da te podatke koristi iz tzv. „administrativnih izvora“, što znači od Poreske uprave CG, pokazalo se da ne poštuju svoj vlastiti godišnji program i saopštavaju pogrešne podatke pri čemu ignorišu spoznaju da su podaci koji se tiču zarada, broja zaposlenih, potrošačkih cijena od ključnog značaja za programske razvojne odluke Vlade CG!

3. Nešto slično se dešava i sa obračunom BDP, gdje npr. Obračunom na bazi potrošnje zalihe dosežu i do 9 %, što je neprimjereno, pa su zbog toga i drugih promašaja upozoreni od zvaničnih evropskih institucija koje se bave statističkim istraživanjima da izvrše potrebne korekcije u tom smislu, čak vezano i za prethodne godine!

4. Ako Monstat i dalje nastavi da Fondu PIO dostavlja podatke prikupljene na bazi uzorka koji se ne može smatrati kvalifikovanim, bićemo prisiljeni da o tome obavijestimo zvanične evropske institucije koje se bave statističkim istraživanjima (Eurostat i dr.).

5)     Poglavlje 20 – Preduzetništvo

Predlažemo da se u okviru ovog poglavlja:

1.       Izradi strategija unapređenja i podsticanja porodičnog biznisa

2.       Akcioni plan realizacije strategije unapređenja porodičnog biznisa

6)     Poglavlje 23 – Pravosuđe i temeljna prava

6.1. Borba protiv diskriminacije po osnovu starosti

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 23:

1.       U proces usklađivanja sa EU pravom u oblasti zabrane diskriminacije eksplicitno uključi starosna dob kao jedan od osnova na koji se obraća posebna pažnja, posebno u oblastima rada, pristupa uslugama, zdravstvu i finansijskom sektoru.

2.       Predvide mjere za jačanje institucionalnih kapaciteta tijela nadležnih za zaštitu od diskriminacije, sa posebnim osvrtom na slučajeve diskriminacije starijih lica.

3.       Planiraju kampanje za podizanje svijesti javnosti o štetnosti stereotipa i praksi koje dovode do diskriminacije po osnovu starosti (ageizam).

4.2. Učešće starijih lica u kreiranju javnih politika

Predlažemo da se u istom poglavlju, ali i u okviru Poglavlja 19, predvidi:

1.       Uključivanje predstavnika organizacija penzionera i starijih lica u savjetodavna i radna tijela koja se bave socijalnom politikom, zdravstvom, penzijama i politikama aktivnog starenja.

2.       Formalno prepoznavanje Udruženja penzionera Crne Gore kao partnera u konsultativnim procesima u oblastima koje direktno utiču na stariju populaciju.

7)     Poglavlje 25 - Nauka i istraživanje

1.       Strategija razvoja klastera za period 2026-2031.g.

2.       Pravilnik o organizaciji naučno tehnoloških parkova, biznis centara i poslovnih inkubatora.

8)     Poglavlje 26 – Obrazovanje i kultura

Zakonodavni okvir

8.1. Strategija razvoja sporta 2026-2031-godina

8.2. Akcioni plan implementacije strategija sporta za 2026.g.

8.3. Cjeloživotno učenje i aktivno starenje

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 26 u revidirani PPCG uvrsti:

1.          Prepoznavanje cjeloživotnog učenja kao instrumenta za jačanje socijalne uključenosti starijih lica (kursevi digitalnih vještina, finansijske pismenosti, stranih jezika, kulturnih i kreativnih aktivnosti i sl.).

2.          Podsticanje programa neformalnog obrazovanja za starije osobe u saradnji sa organizacijama civilnog društva i lokalnim zajednicama.

3.          Razvoj i podrška projektima koji doprinose aktivnom starenju, društvenoj participaciji i intergeneracijskoj solidarnosti.

Svjesni smo da je revidirani PPCG prije svega instrument za planiranje usklađivanja pravnog i institucionalnog okvira sa pravnom tekovinom EU, ali smatramo da je istovremeno izuzetno važno da se u njemu jasno prepoznaju potrebe starije populacije, kako bi reforme imale direktan i mjerljiv uticaj na kvalitet života penzionera i drugih starijih lica u Crnoj Gori.

Udruženje penzionera Crne Gore stoji na raspolaganju Ministarstvu evropskih poslova i drugim nadležnim organima za dodatna pojašnjenja, učešće u radnim grupama i konsultativnim procesima, kao i za pružanje podataka i iskustava iz neposrednog rada sa starijom populacijom.

Konačno, u procesu koncipiranja verzije prijedloga koje smo vam uputili konsultovani su šefovi više radnih grupa koji su bili kao prvi angažovani u procesu pregovora CG sa EU više godina sve od 2012. godine i čija su poglavlja prva privremeno zatvorena, te više pojedinih članova radnih grupa kao i članova eksperata našeg udruženja penzionera.

Na kraju, kako se u predmetnom slučaju radi o Javnom pozivu Ministarstva evropskih poslova, predlažemo u cilju  potpune transparentnosti, da se sve sugestije i predlozi koje pristignu objavite na sajtu vašeg Ministarstva kako  bi svi oni koji su dostavili predloga, u dobroj namjeri, znali u kojoj su mjeri i u skladu sa njihovom valjanošću, bili prihvatljivi!

S poštovanjem,

Prof. dr Dragoljub Janković, 067 612 865, Predsjednik Udruženja	Prof. dr Milan Perović, emeritus, s. r. Predsjednik Skupštine Udruženja
Prof. dr Anđelko Lojpur, s. r., tel. 067 420 420, Predsjednik UO Udruženja

 

Sajt Udruženja: https://penzioneri2022.blogspot.com/

Br. 4/0/25

Podgorica, 3.12.2025.