Naslovna

NVO UDRUŽENJE PENZIONERA CRNE GORE - ZA DOSTOJANSTVEN ŽIVOT ČOVJEKA

Specijalizovana NVO za analizu crnogorskog penzijskog sistema i standarda penzionera

 

OVO JE NOVA BLOG PLATFORMA NAŠEG UDRUŽENJA ZA ANALIZU CRNOGORSKOG PENZIJSKOG SISTEMA

NAŠ DOPRINOS REVIDIRANJU PROGRAMU PRISTUPANJA CRNE GORE EVROPSKOJ UNIJI

 

MINISTARSTVO EVROPSKIH POSLOVA
Podgorica

Gosp. Granica K. Petrić

 

Predmet:

Dostavljanje predloga povodom „Javnog poziva za konsultovanje zainteresovane javnosti u vezi pripreme revidiranog Programa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji  (PPCG) 2025–2026.g. – predlozi Udruženja penzionera Crne Gore – za dostojanstven život Čovjeka

 Poštovana,

Postupajući po Javnom pozivu Ministarstva evropskih poslova za konsultovanje zainteresovane javnosti povodom pripreme revidiranog Programa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji (PPCG) 2025–2026, „Udruženje penzionera Crne Gore – za život dostojan Čovjeka“, kao reprezentativna organizacija koja okuplja penzionere na teritoriji cijele države, dostavlja svoje predloge za unapređenje sadržaja PPCG, sa posebnim fokusom na položaj starijih lica.

Polazeći od činjenice da je populacija starijih lica najbrojnija grupacija građana, istovremeno najugroženija kada je riječ o riziku od siromaštva, te neadekvatnom pristupu zdravstvenim i socijalnim uslugama i digitalnoj inkluziji, smatramo da je od posebnog značaja da se u revidirani PPCG eksplicitno uvrste ciljevi i mjere usmjerene na poboljšanje položaja starijih osoba, u skladu sa standardima i praksama Evropske unije.

U tom smislu, dostavljamo sljedeće predloge, strukturirane po pojedinim pregovaračkim poglavljima.

1)     Poglavlje 19 – Socijalna politika i zapošljavanje

1.1. Adekvatnost penzija i smanjenje siromaštva starijih lica

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 19, u dijelu koji se odnosi na socijalnu uključenost i borbu protiv siromaštva, u revidirani PPCG uvrste sljedeći ciljevi i mjere:

1.       Planiranje izrade posebnog strateškog dokumenta (plana upravljanja, strategije ili akcionog plana) za unapređenje adekvatnosti penzijskog sistema sa fokusom na penzionere sa najnižim primanjima.

2.       Izrada posebnog zakona o obaveznom penzionom osiguranju kapitalizacijom individualne štednje (isto je kao izvor finansiranja predviđeno u postojećem Zakonu o Fondu PIO, član 1), ali nije provedeno u praksi).

3.       Radikalne izmjene i dopune Zakona o penzionom i invalidskom osiguranju CG (postojeća rješenja su zastarjela, nužan je novi model obračuna i usklađivanja penzija koji se u uporednoj praksi pokazao kao svrsishodan).

4.       Zbog sve dužeg prosječnog životnog vijeka građana predlažemo uvođenje posebnog cilja posvećenog adekvatnosti penzija i smanjenju siromaštva starijih lica, uz korišćenje standardnih EU indikatora (npr. stopa rizika od siromaštva starijih, odnos prosječne i minimalne penzije prema medijalnoj zaradi, i sl.).

5.       Predviđanje mjere (standarda kvaliteta života) koje bi podrazumijevale razmatranje modela vezivanja najniže penzije za jasno definisani referentni pokazatelj (npr. procenat medijalne zarade ili nacionalne linije siromaštva).

6.       Usklađivanje ključnih zakona iz oblasti penzijskog i socijalnog staranja tako da starija lica budu eksplicitno prepoznata kao prioritetna grupa u politikama socijalne inkluzije.

7.       Predlažemo radikalne izmjene i dopuna Zakona o socijalnom savjetu CG u kome nisu zastupljene sve stejholderske grupe kao što je to slučaj u uporednoj međunarodnoj praksi (penzioneri i drugi), koji za sada, umjesto da filtrira odluke od posebne važnosti prema Vladi,  služi više za fingiranje odluka što je u praksi dovelo do urušavanja penzionog o zdravstvenog sistema CG:

1.2. Razvoj sistema dugotrajne njege i usluga u zajednici za starije osobe

Predlažemo da se u okviru istog poglavlja predvide i mjere koje se odnose na razvoj sistema dugotrajne njege, kao što su:

1.       Izrada i usvajanje zakonskog ili podzakonskog okvira koji uređuje oblast dugotrajne njege, uključujući kućnu njegu, usluge pomoći u kući, dnevne centre, gerontodomaćice i druge usluge u zajednici.

2.       Uvođenje indikatora koji prate obuhvat starijih lica ovim uslugama (npr. procenat starijih koji koriste neku uslugu dugotrajne njege).

3.       Planiranje razvoja, obuke i jačanja kadrovskih kapaciteta za pružanje dugotrajne njege (obuke za gerontodomaćice, stručne radnike i dr.).

4.       Podsticanje modela integrisanih zdravstveno-socijalnih usluga u zajednici, u saradnji sa lokalnim samoupravama i organizacijama civilnog društva, uključujući udruženja penzionera.

2)     Poglavlje 28 – Zaštita potrošača i zdravlja

2.1. Pristupačnost zdravstvene zaštite za starija lica

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 28 u revidirani PPCG uvrste:

1.       Mjere za unapređenje pristupačnosti primarne zdravstvene zaštite za starija lica (bolja geografska dostupnost, smanjenje lista čekanja za usluge i dijagnostiku koja je posebno važna za stariju populaciju).

2.       Razvoj i širenje preventivnih programa usmjerenih na starije osobe (skrininzi, programi za kardiovaskularne i hronične bolesti, vakcinacija i sl.), uz jasno definisane ciljeve obuhvata.

3.       Posebno isticanje potrebe da se prilikom usklađivanja sa EU standardima u oblasti zdravstva vodi računa o specifičnim potrebama starijih lica, uključujući pristupačnost informacija, objekata i usluga.

2.2. Informisanje i zaštita starijih kao potrošača

Predlažemo:

1.       Uvrštavanje mjera koje podrazumijevaju bolje informisanje starijih potrošača o njihovim pravima, posebno u oblasti finansijskih usluga, komunalnih usluga i digitalnih usluga.

2.       Jačanje mehanizama za zaštitu starijih potrošača od nepoštene poslovne prakse i potencijalnih zloupotreba.

3)     Poglavlje 10 – Informatičko društvo i mediji

3.1. Digitalna inkluzija starijih osoba i prilagođavanje e-usluga

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 10 u revidirani PPCG unesu sljedeće mjere:

1.       Obaveza da ključne digitalne javne usluge (eUprava, eZdravlje, ePorezi i dr.) budu prilagođene starijim korisnicima, kroz:

·     jednostavnije i preglednije korisničke interfejse,

·     mogućnost povećanja fonta i poboljšanja čitljivosti,

·     smanjenje broja koraka u najčešćim procedurama.

2.       Predviđanje alternativnih kanala pristupa uslugama za starija lica (šalteri sa obukom osoblja za rad sa starijim korisnicima, posebne info-linije/call-centri, pomoć pri popunjavanju elektronskih obrazaca).

3.       Uvođenje posebnog programa digitalne pismenosti za lica starija od 50 godina, koji bi se realizovao u saradnji sa lokalnim samoupravama, centrima za obrazovanje odraslih i organizacijama civilnog društva, uključujući udruženja penzionera.

4.       Mogućnost da Udruženje penzionera Crne Gore bude prepoznato kao partner u izradi i realizaciji ovih programa, imajući u vidu direktan pristup ciljnoj grupi.

4)     Poglavlje Statistika - 18

Predlažemo da posebnu pažnju obratite na ovo poglavlje:

1. Predlažemo da Monstat izradi i usvoji novu metodologiju, naučno utemeljenu, što se primarno odnosi na utvrđivanje prosječne zarade, broja zaposlenih, stope rasta cijena, obračuna i visine stope rasta i strukture BDP CG i drugo.

2. Monstat, kada su u pitanju podaci, odnosno saopštenja o radnoj snazi, zaradama, indeksu potrošačkih cijena u kontinuitetu koristi zastarjelu i metodološki i naučno apsolutno pogrešnu metodologiju. Pri tome se, i dalje koriste podaci koji se prikupljaju, ako se uopšte prikupljaju, na bazi pogrešno odabranog uzorka preduzeća, koji se ne može smatrati kvalifikovanim. Ujedno, iako je Monstat svojim godišnjim planom rada za 2024. i 2025. godinu predvidio da te podatke koristi iz tzv. „administrativnih izvora“, što znači od Poreske uprave CG, pokazalo se da ne poštuju svoj vlastiti godišnji program i saopštavaju pogrešne podatke pri čemu ignorišu spoznaju da su podaci koji se tiču zarada, broja zaposlenih, potrošačkih cijena od ključnog značaja za programske razvojne odluke Vlade CG!

3. Nešto slično se dešava i sa obračunom BDP, gdje npr. Obračunom na bazi potrošnje zalihe dosežu i do 9 %, što je neprimjereno, pa su zbog toga i drugih promašaja upozoreni od zvaničnih evropskih institucija koje se bave statističkim istraživanjima da izvrše potrebne korekcije u tom smislu, čak vezano i za prethodne godine!

4. Ako Monstat i dalje nastavi da Fondu PIO dostavlja podatke prikupljene na bazi uzorka koji se ne može smatrati kvalifikovanim, bićemo prisiljeni da o tome obavijestimo zvanične evropske institucije koje se bave statističkim istraživanjima (Eurostat i dr.).

5)     Poglavlje 20 – Preduzetništvo

Predlažemo da se u okviru ovog poglavlja:

1.       Izradi strategija unapređenja i podsticanja porodičnog biznisa

2.       Akcioni plan realizacije strategije unapređenja porodičnog biznisa

6)     Poglavlje 23 – Pravosuđe i temeljna prava

6.1. Borba protiv diskriminacije po osnovu starosti

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 23:

1.       U proces usklađivanja sa EU pravom u oblasti zabrane diskriminacije eksplicitno uključi starosna dob kao jedan od osnova na koji se obraća posebna pažnja, posebno u oblastima rada, pristupa uslugama, zdravstvu i finansijskom sektoru.

2.       Predvide mjere za jačanje institucionalnih kapaciteta tijela nadležnih za zaštitu od diskriminacije, sa posebnim osvrtom na slučajeve diskriminacije starijih lica.

3.       Planiraju kampanje za podizanje svijesti javnosti o štetnosti stereotipa i praksi koje dovode do diskriminacije po osnovu starosti (ageizam).

4.2. Učešće starijih lica u kreiranju javnih politika

Predlažemo da se u istom poglavlju, ali i u okviru Poglavlja 19, predvidi:

1.       Uključivanje predstavnika organizacija penzionera i starijih lica u savjetodavna i radna tijela koja se bave socijalnom politikom, zdravstvom, penzijama i politikama aktivnog starenja.

2.       Formalno prepoznavanje Udruženja penzionera Crne Gore kao partnera u konsultativnim procesima u oblastima koje direktno utiču na stariju populaciju.

7)     Poglavlje 25 - Nauka i istraživanje

1.       Strategija razvoja klastera za period 2026-2031.g.

2.       Pravilnik o organizaciji naučno tehnoloških parkova, biznis centara i poslovnih inkubatora.

8)     Poglavlje 26 – Obrazovanje i kultura

Zakonodavni okvir

8.1. Strategija razvoja sporta 2026-2031-godina

8.2. Akcioni plan implementacije strategija sporta za 2026.g.

8.3. Cjeloživotno učenje i aktivno starenje

Predlažemo da se u okviru Poglavlja 26 u revidirani PPCG uvrsti:

1.          Prepoznavanje cjeloživotnog učenja kao instrumenta za jačanje socijalne uključenosti starijih lica (kursevi digitalnih vještina, finansijske pismenosti, stranih jezika, kulturnih i kreativnih aktivnosti i sl.).

2.          Podsticanje programa neformalnog obrazovanja za starije osobe u saradnji sa organizacijama civilnog društva i lokalnim zajednicama.

3.          Razvoj i podrška projektima koji doprinose aktivnom starenju, društvenoj participaciji i intergeneracijskoj solidarnosti.

Svjesni smo da je revidirani PPCG prije svega instrument za planiranje usklađivanja pravnog i institucionalnog okvira sa pravnom tekovinom EU, ali smatramo da je istovremeno izuzetno važno da se u njemu jasno prepoznaju potrebe starije populacije, kako bi reforme imale direktan i mjerljiv uticaj na kvalitet života penzionera i drugih starijih lica u Crnoj Gori.

Udruženje penzionera Crne Gore stoji na raspolaganju Ministarstvu evropskih poslova i drugim nadležnim organima za dodatna pojašnjenja, učešće u radnim grupama i konsultativnim procesima, kao i za pružanje podataka i iskustava iz neposrednog rada sa starijom populacijom.

Konačno, u procesu koncipiranja verzije prijedloga koje smo vam uputili konsultovani su šefovi više radnih grupa koji su bili kao prvi angažovani u procesu pregovora CG sa EU više godina sve od 2012. godine i čija su poglavlja prva privremeno zatvorena, te više pojedinih članova radnih grupa kao i članova eksperata našeg udruženja penzionera.

Na kraju, kako se u predmetnom slučaju radi o Javnom pozivu Ministarstva evropskih poslova, predlažemo u cilju  potpune transparentnosti, da se sve sugestije i predlozi koje pristignu objavite na sajtu vašeg Ministarstva kako  bi svi oni koji su dostavili predloga, u dobroj namjeri, znali u kojoj su mjeri i u skladu sa njihovom valjanošću, bili prihvatljivi!

S poštovanjem,

Prof. dr Dragoljub Janković, 067 612 865, Predsjednik Udruženja	Prof. dr Milan Perović, emeritus, s. r. Predsjednik Skupštine Udruženja
Prof. dr Anđelko Lojpur, s. r., tel. 067 420 420, Predsjednik UO Udruženja

 

Sajt Udruženja: https://penzioneri2022.blogspot.com/

Br. 4/0/25

Podgorica, 3.12.2025.

Saopštenje novembar 2025.

 

 

Saopštenje novembar 2025.:

 

LOŠE UPRAVLJANJE PENZIJSKIM SISTEMOM CRNE GORE

Usklađivanje na štetu penzionera se nastavlja

Nezakonit i nestručan rad PIO

·     Povodom mnogobrojnih problema u funkcionisanju penzijskog sistema ukazujemo na loš rad institucija i organa, s tim da prvenstveno treba ukazati na istrajavanju u pogledu pogrešnog obračuna usklađivanja penzija, tj. kršenje Zakona.

 

Fond PIO od preko 200 zaposlenih uključujući menadžment i Upravni odbor, ali i dva „nadležna“ ministarstva koja „brinu“ o socijalnom stanju građana Crne Gore nisu u stanju da izračunaju rast bruto zarada već koristi „statističare“ iz Monstata koji uzimaju četvoromjesečne prosjeke što je u suprotnosti sa Zakonom o Fondu PIO koji ne propisuje rast na osnovu mjesečnih prosjeka.

 

Naime, Upravni odbor Fonda PIO samo potvrđuje „podatke“ koje im dostavlja Monstat, čime ta odluka sama po sebi nema nikakvu dodatnu težinu, i vjerovatno je jedini njen smisao je da se dobije dodatnih dvadesetak dana kako bi se odgodila isplata penzija. Međutim, ovo ne oslobađa Upravni odbor od odgovornosti donošenja svojih odluka bez obzira na upitnu kompetentnost, jer narušavaju funkcionisanje penzijskog sistema.

TRAŽIMO ODGOVORNOST ZA NESTRUČAN RAD FONDA PIO.

·     U kontinuitetu pogrešno utvrđivanje stope usklađivanja penzija - Visina stope usklađivanja penzija na način kako je to „utvrdio“ Upravni odbor Fonda PIO na dan 1. januara 2025. godine iznosila je 6,36 %; na dan 1. maj 2025. godine  3,10 %; na dan 1. septembar 1,98 %. Za razliku od toga, dosljedna primjena člana 58. Zakona o penzijsko i invalidskom osiguranju, član 58, pokazuje da je usklađivanje po navedenim datumima trebalo izvršiti primjenom sljedećih stopa: 1 januara 2025. godine od 8,36 %; 1.maja 3,66 % i 1. septembra 3,48 %.

 

Dakle, posmatrano sumarno, samo po ovom osnovu penzioneri su uskraćeni za 4,06 %! Pored toga, budući da se prilikom svakog usklađivanja čekaju podaci Monstata 30 dana, te da se dodatno svaki put do isplate usklađivanja čeka dodatnih 20 dana, uzeto sumarno od stope usklađivanja koju je donio UO Fonda PIO gubi se 41 % na nivou tri posljednja usklađivanja, što uzeto kao stopa iznosi manjak od dodatnih 4,69  %, tako da su penzioneri, umjesto realno zadržali kupovnu moć, za tri poslednja usklađivanja, suštinski bili u manjku za ukupno 8,79 %.

Ne tražimo povlastice, već zakonitu i pravovremenu primjenu usklađivanja. Računica je jasna: PIO je penzionerima dužan 8,79% povećanja penzija u ovoj godini.

·     Upitna zaštita interesa penzionera - Postavlja se ozbiljno pitanje u čemu se ogleda uloga „predstavnika“ penzionera u Upravnom odboru Fona PIO i kako je moguće da „svojevoljno“ imenovani ignorišu brojna upozorenja od članova i pojedinih udruženja Saveza udruženja penzionera ali i drugih nezavisnih udruženja da ne učestvuju u donošenju takvih, očigledno nezakonitih, odluka kao nijemi posmatrači.

TRAŽIMO ODGOVORNOST UPRAVNOG ODBORA PIO ZA NEZAKONITOSTI U ODLUČIVANJU I PRESTANAK ZASTUPANJA PENZIONERA NA NJIHOVU ŠTETU.

·     Obavljanje funkcija u udruženjima penzionera na dobrovoljnoj osnovi - U tom smislu zalagaćemo se da se svako angažovanje u Savezu udruženja penzionera i pojedinim članicama udruženja ubuduće obavlja na dobrovoljnoj osnovi, kako bi se time izbjegle brojne zloupotrebe i nenamjensko trošenje naše članarine, ili da im se u mandatnom periodu obustavi isplata penzije u iznosu apanaže koju Saveza penzionera prima na osnovu članarina svih penzionera.

TRAŽIMO DA SVI PENZIONERI U SAVEZU PENZIONERA RADE VOLONTERSKI I BEZ LIČNIH PRIMANJA IZ ČLANARINA NJENOG ČLANSTVA.

·     Zabrinutost za buduću redovnost i neotklanjanje deformacija penzionog sistema - Dodatno smo zabrinuti zbog značajno smanjenog priliva sredstava u budžet Fonda PIO. Treba li da svaki put iznova napominjemo da su penzioneri tokom svog radnog vijeka izdvojili, u skladu sa Zakonom, sredstava za svoje penzije da prosječna starosna penzija bude oko 80 % prosječne plate a ne 50% kako je sada slučaj. Posebno se ukidanjem dijela doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje unosi dodatna vrlo značaja doza neizvjesnosti u pogledu redovnog punjenja budžeta i redovnosti isplata penzija, sada zaposlenima, tj. budućim penzionerima.

TRAŽIMO HITNU REFORMU PENZIJSKOG SISTEMA JER JE POSTOJEĆI SISTEM NEODRŽIV ZBOG OGROMNOG DEFICITA NAKON SMANJENJA DOPRINOSA ZA PENZIJSKO I INVALIDSKO OSIGURANJE ALI I MNOGOBROJNIH DRUGIH PROBLEMA U OVOM SISTEMU.

 i više udruženja penzionera.

https://penzioneri2022.blogspot.com/

PENZIONI SISTEM CRNE GORE – ZAŠTO SU IZOSTALE OBEĆANE REFORME

 

PENZIONI SISTEM CRNE GORE – ZAŠTO SU IZOSTALE OBEĆANE REFORME

Pojava da država brine o grupama svog stanovništva koje su u težoj situaciji nego neke druge. a medu kojima su uglavnom najstariji slojevi građanstva, dakle stari ljudi. nije bila nepoznata istoriji još prije vremena pruskog kancelara Oto fon Bizmarka.

Međutim, tek će propisi u socijalnoj sferi koje je Bizmark uveo u Pruskoj u XIX vijeku, a među kojima je bilo i uvođenje prvog penzijskog sistema, biti kasnije označeni kao početak značajnije brige o standardu građana, Ideja je tada bila da svi pripadnici grupacije radnog stanovništva koji dožive da postanu stariji od 70 godina. dobijaju određeni iznos penzije koji bi država prikupljala, prije svega, od radno aktivnog stanovništva. Jednom riječju, penzije su se po toj zamisli počele isplaćivati po principu tzv. međugeneracijske solidarnosti, s tim da na takvim osnovama još i danas funkcioniše penzioni sistem u velikom broju zemalja. Naime, sredstva prikupljena na principu međugeneracijske solidarnosti u većini zemalja i dalje čine značajan ili najveći izvor iz koga se penzije isplaćuju. Pri tome se, između ostalog, zbog porasta cijena, troškova života, te promjene u visini zarada zaposlenih i drugo, u kontinuitetu provode reforme kako bi se zaštitilo dostojanstvo te veoma brojne grupacije građana.

Princip međugeneracijske solidarnosti u isplati penzija je temeljni koncept većine javnih penzijskih sistema u svijetu, uključujući i one u bivšim jugoslovenskim zemljama. Suština tog principa je da radno aktivna generacija uplaćuje doprinose iz kojih se isplaćuju penzije trenutnim penzionerima. Kada ta radno aktivna generacija ode u penziju, očekuje da će buduća generacija radnika finansirati njihove penzije. Kada je u pitanju ovaj koncept, inače dominantno prisutan u Crnoj Gori, isti u uslovima kada je nacionalna ekonomija stabilna, nudi određene prednosti, navodimo neke od njih:

1.        Solidarnost među generacijama: Oslanja se na društvenu koheziju i međusobnu pomoć između generacija.

2.        Socijalna sigurnost: Osigurava da stariji građani imaju redovna primanja, čak i ako nisu uštedjeli dovoljno tokom radnog vijeka.

3.        Jednostavnost sistema: Administrativno je jednostavniji u odnosu na individualne penzijske štednje.

4.        Otpornost penzionog sistema na inflaciju: Država može prilagođavati penzije i sistem kako bi se ublažili negativni efekti inflacije.

S druge strane, u uslovima kada nacionalna ekonomija ne funkcioniše na zadovoljavajući način, i pri tome po pravilu istovremeno praćena rastom cijena, padom realnih zarada, nezaposlenošću, sve skupa praćeno padom životnog standard i sl.; penzioni sistem biva suočen sa brojnim izazovima koji direktno opredjeljuju životni standard svih građana, a posebno njihovu najstariju grupaciju, tj. penzionere. U tom smislu, kada je riječ o ključnim izazovima, bolje reći o uzrocima koji prijete da potpuno “demontiraju” domaći penzioni sistem na štetu penzionera, najčešće se navode sljedeći:

1.        Demografske promjene u slučaju kada je ima sve manje radnika, a sve više penzionera, što se dešava u mnogim zemljama, čime princip međugeneracijske solidarnosti “puca” po šavovima, a čitav penzioni praktično postaje neodrživ.

2.        Iseljavanje mladih što je slučaj u zemljama koje se suočavaju s odlaskom mladih i obrazovanih ljudi, čime poreska baza opada, a pritisak na penzijski fond raste.

3.        Neformalna ekonomija u slučajevima kada veliki broj ljudi radi „na crno“, čime se dodatno smanjuje broj onih koji uplaćuju doprinose.

4.        Politički pritisci, što je slučaj kada odluke o povećanju penzija ponekad nisu zasnovane na realnim ekonomskim mogućnostima, nego na političkim interesima I slično..

Imajući u vidu prethodno postavljen upit kao naslov ovog priloga, dakle izostanak reformi penzijskog sistema Crne Gore, u narednom dijelu istog ukratko ćemo prezentirati neke od osnovnih nalaza godišnjeg “Izvještaja OECD-a o penzijama 2023”, koji se bavio analizom provedenih reformi I demografskih trendova u državama, članicama.

Navedeni izvještaj OECD-a naslovljen kao „Penzije na prvi pogled 2023“, predstavlja detaljnu analizu penzijskih sistema, demografskih trendova i reformi politika među zemljama članicama G20[1]. Na bazi provedene sveobuhvatne analize u narednom dijelu izdvajamo nekoliko ključnih nalaza iz tog izvještaja koji se tiču sljedećih otvorenih pitanja:

1.     Penzijske reforme i prilagođavanje starosne dobi za penziju:

ü  Povećanje starosne dobi za penziju: Mnoge zemlje OECD-a nastavljaju u kontinuitetu povećavati starosnu dob za penziju. Na primjer, Švedska je povećala svoju starosnu dob za penziju i povezala je sa dvije trećine dobitaka u očekivanom životnom vijeku.

ü  Povezivanje starosne dobi za penziju sa očekivanim životnim vijekom: Ovu metodu koriste zemlje kao što je Slovačka, čime se starosne dobi za penziju više usklađuju sa demografskim promjenama. Jedna od četiri zemlje OECD-a sada primjenjuje ovaj pristup.

ü  Rodna razlika u starosnoj dobi za penziju: U zemljama poput Švajcarske i Izraela se ulažu napori kako bi se smanjila razlika u starosnoj dobi za penziju između muškaraca i žena, s ciljem postizanja veće rodne jednakosti u penzijskim politikama.

 2.       Zaštita i povećanje pokrića realne vrijednosti penzija

ü  Poboljšana zaštita penzija za osobe s niskim primanjima: Zemlje poput Čilea, Kanade i Estonije reformisale su svoje penzione sisteme kako bi pružile bolju zaštitu penzionerima s niskim primanjima, povećavajući osnovne penzije i šireći pokriće.

ü  Povećanje pokrića penzionih šema: Značajne reforme uključuju uvođenje automatske registracije u Slovačkoj i proširenje obaveznog penzionog pokrića u Čileu i Meksiku kako bi uključile ranije nepokrivene kategorije radnika, poput radnika na platformama i domaćih radnika.

 3.       Inflacija i indeksacija penzija

ü  Prilagođavanje na visoku inflaciju: Prelazak sa indeksacije po platama na indeksaciju po cijenama u mnogim zemljama OECD-a odražava pokušaje zaštite penzionera od erozivnih efekata inflacije.

ü  Trošak zaštite penzija: Više od polovine zemalja OECD-a u potpunosti indeksira penzije prema inflaciji, ali ova politika ima značajne fiskalne implikacije, postavljajući pitanja o njenoj održivosti.

 4.       Prihodi i siromaštvo među starijom populacijom

 ü  Nejednakosti u prihodima: Dok prosjeci OECD-a pokazuju da osobe iz starije populacije imaju prihode bliske širem stanovništvu, postoje nejednakosti, pri čemu neke zemlje bilježe znatno niže relativne prihode za starije dobne grupe​​.

ü  Stope siromaštva među starijima: Izvještaj ističe varijacije u stopama relativnog siromaštva među starijim osobama u zemljama OECD-a, s višim stopama u nekim zemljama i primjetno nižim stopama u drugim​​.

 5.       Trendovi očekivanog životnog vijeka i zdravstvene nejednakosti

 ü  Fluktuacije u očekivanom životnom vijeku: Posljednjih godina zabilježeno je usporavanje rasta očekivanog životnog vijeka u starijoj dobi, trend na koji utiču faktori poput pandemije COVID-19​​.

ü  Socio-ekonomske nejednakosti u dugovječnosti: Izvještaj prepoznaje značajne razlike u očekivanom životnom vijeku na osnovu socio-ekonomskog statusa, što predstavlja izazov za pravedne penzione politike. Iako je teorijski moguće razlikovati starosnu granicu za penziju prema socio-ekonomskoj grupi, praktična primjena je složena​​.

U narednim grafičkim prikazima daje se pregled još jednog broja indikatora, sa naglaskom na njihov trend, koji se tiču populacije iznad 65 godina starosti, razvrstanih prema polu; grafici od 1 -6:

Grafik 1. Više od polovine država članica OECD-a u potpunosti štite penzije od inflacije

Grafik 2. Prosječna primanja u period 2000.-2020.godina su imala brži rast

kada je u pitanju učešće starije u odnosu na ukupnu populaciju

Grafik 3. Prisutne su vrlo male promjene dužine životnog vijeka

osoba starijih od 65 godina

Grafik 4. Starosna granica za odlazak u penziju je u međuvremenu

povećana u više od polovine država članica OECD-a

Grafik 5. Starosna granica za odlazak u penziju u nekim državama

je značajno niža kada su u pitanju opasni poslovi (hazardous work)

Grafik 6. Iznos starosne puna penzije u odnosu na primanja u momentu odlaska

je veoma različita među pojedinim članicama OECD-a

Princip međugeneracijske solidarnosti je plemenit i funkcionalan kada postoji demografska ravnoteža, snažan ekonomski rast, visok stepen zaposlenosti, te politička stabilnost. Međutim, sam po sebi više nije dovoljan za dugoročnu održivost penzijskog sistema. Iz navedenih, ali i ne malog broja drugih razloga, a prije svega da bi se zaustavio pad životnog standarda penzionera, većina država je prinuđena da se sve više okreću ka traženju hibridnih rješenja koja balansiraju između solidarnosti i individualne odgovornosti. Konačno, upravo na tragu obećanih a izostalih reformi penzionog sistema u Crnoj Gori, u tom smislu se kreću naši prijedlozi, tj. traženju valjanih rješenja reformskog karaktera koja, inače, u kontinuitetu nudimo relevantnim državnim organima.

 

 

 

---

[1] 2023 OECD Pension Report: GBV Aanalysis of reforms and demographic trends;